لينك به Astro:

 فعالیتهای مرکز رصد و نجوم(رصد خانه زعفرانیه)

 علم به مثابه یک فرایند و نگرش و نه به شکل مجموعه ای از داده ها(دانش)همواره نیازمند گسترش و نفوذ در لایه های میانی و پایینی جامعه است. اما این همواره دچار سکته هایی بوده که میتوان دلایل فراوانی برای آن بر شمرد. مرکز رصد و نجوم کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان بیش از 15 سال است که ابتدا به شکل ناخودآگاه و در چند سال اخیر آگاهانه با درک شرایط ویژه ای که دارد با بررسی و اجرای راه کارهای مناسب سعی دارد تا به سهم خود به ترویج علم یاری رساند. در این راه برنامه های متفاوت و متنوعی را به اجرا گذاشته که شرح،تاریخ،اهداف و نحوه اجرای آنها را به شکلی اجمالی ارائه میکنیم:

الف- شرایط ویژه ستاره شناسی برای ترویج علم:

امروزه ستاره شناسی یکی از مهم ترین علوم برای ترویج و تفهیم مبانی علم در جوامع محسوب می شود. این امر به چند دلیل رخ داده است:چ

·        ستاره شناسی زیبایی و شکوه فراوانی دارد و با بسیاری از علوم که ظاهری خشک و خشن دارد بسیار متفاوت است.

·        ستاره شناسی از معدود علمی است که هنوز جمع بزرگی در آن آماتور محسوب می شوند و همین موضوع لذت عاشقانه،انجام کار علمی را صد چندان کرده است.

·        حیطه سنی طیف مخاطب ستاره شناسی آماتوری بسیار باز است. به همین دلیل لذت کار گروهی خانوادگی را در عمل فقط در ستاره شناسی به خوبی می توان درک کرد.

·        ستاره شناسی نقطه تلاقی عملگرانه(کاربردی)بسیاری از علوم محض دیگر چون فیزیک،ریاضی و...است. به عبارت دیگر ستاره شناسی درک کارکردهای علوم محض را بسیار روان تر و آسان تر می کند.

با توجه به دلایل فوق نقش مراکز ستاره شناسی در دنیای علم به خصوص عمومی کردن علم انکار ناپذیر شده به گونه ای که تقریبا تمام موزه ها و مراکز علوم(کهبه منظور هماهنگ کردن علوم بنا شده اند)دارای بخشی با عنوان پلانتاریوم و بخشهای متنوع نجومی دیگر هستند.

ب-شرایط ویژه مخاطبین مرکز رصد خانه:

رصد خانه کانون(رصد خانه زعفرانیه)به دلیل تحت پوشش کانون بودن حیطه سنی تعریف شده ای دارد. عمده طیف مخاطب آن،کودکان و نوجوانان 4 تا 17 سال هستند. در این مرکز به دلیل مشکلات فراوان و احتمال خطا طیف سنی 4 تا 7 سال حذف و از 7 تا 17 سال مخاطبین اصلی آن را تشکیل می دهند. پایه ای بودن سن این گروه موضوع مهمی است که در ترویج فرهنگ علمی نقش اساسی را داشته و به خصوص در 5 سال گذشته برنامه های اجرایی_ آموزشی مرکز به این موضوع توجه فراوان داشته است.

از سوی دیگر برنامه ریزان مرکز به هماهنگی خانواده ها در رشد علمی نوجوانان اعتقاد دارند به دیگر سخن در صورتی که خانواده ها و فرزندان با علاقه مشترک به پدیده های پیرامون نگاه کنند سرعت رشد به شکلی ناباورانه افزایش می یابد. با درک این ضرورت مرکز رصدخانه با برگزاری جشنهای پایان دوره، رصدهای مشترک با خانواده ها، جلسات ویژه خانواده ها و... سعی در ایجاد این همگامی داشته است.

اهداف مرکز  را آقای نوروزی بدین صورت بیان می کنند:

از حدود سال 1375 اهداف مرکز با چرخشی آگاهانه بدین شکل تعریف شد:

1. آشنا کردن مردم(عام) و نوجوانان(خاص) با آسمان شب و ستاره شناسی به عنوان یکی از پدیده های زیبایی پیرامون و گسترش مستقیم آن.

2. ایجاد طبیعت دوستی،حمایت از طبیعت و حفاظت از نمادهای کهن ایرانی(آثار تاریخی)

3. ایجاد و تقویت فعالیت های گروهی با در نظر گرفتن و احترام گزاردن به مالکیت ها و رقابتهای فردی در قالب علمی.

4. ارتباط برقرار کردن بین خانواده ها و فرزندان در فعالیت های علمی_آموزشی به شیوه ای غیر اجباری،زیبا و حتی رقابتی.

5. ایجاد و نشر فرهنگ فعالیت های علمی به خصوص میان نوجوانان و آموزش شیوه های نگرش علمی میان ایشان.

برنامه ها و راه کارهای مرکز برای رسیدن به اهداف مورد نظر:

1. رصدهای عمومی

از اولین روزهای تاسیس مرکز، برنامه های تک جلسه ای و رصدهای عمومی در دستور کار مجریان مرکز قرار گرفته است.

در این برنامه که حدود سه سال طول می کشد نمایشی از شگفتی های عالم به همراه با توضیحات کارشناس ارائه شده و در ادامه حاضرین با وسایل موجود به رصد آسمان می پردازند.

زمان این برنامه به نحوی تنظیم می شود که حتما بازدیدکنندگان به رصد ماه بپردازند و به جز آن به فراخور رصد مشتری و زحل و دیگر اجرام زیبا هم رصد خواهد شد.

اجرای برنامه های نمایشی ابتدا به شکل اسلاید، اسلاید و نوار، فیلم و اکنون با دستگاه ویدئو پروژکتور و به شیوه مالتی مدیا جذابیت فراوانی را ایجاد کرده است.

2. بازدید مدارس:

خلا مراکز آموزشی_نمایشی در کشورمان باعث شده تا اردو های مدارس بیشتر به برنامه های تفریحی و غیر هدفمند تبدیل شوند. مرکز رصد خانه با درک این نیاز برنامه(رصد های عمومی) را برای مدارس ترتیب داده است. در این برنامه ها که بیشتر در طی روز انجام می شودمدارس در هر سه مقطع بر اساس زمان بندی و به تفکیک به مرکز مراجعه و برنامه نمایش به فراخور اطلاعات و سطح پایه برایشان اجرا می گردد و در نهایت برنامه با رصد خورشید اتمام می یابد. معمول آن است که برنامه نمایشی در حدود 45 دقیقه با هدف تکمیل آموخته های دانش آموزان در باره نجوم در مدارس به ایشان ارائه شود.

3. آموزش های دوره ای:

مرکز رصدخانه کانون نها مرکز آموزش نجوم آماتوری در ایران است که دوره های آموزشی مدون را ارائه می دهد. این آموزش ها در دو گروه دبستانی(I)و بالاتر از دبستان(II)ارائه می شود.

• دوره های آموزشی(I)با هدف آماده ساختن کودکان در برخورد با موضوعات علمی(از طریق نجوم)، افزایش مهارتهای کار گروهی، ابزار سازی، ارائه مطلب و فن بیان به آموزش کودکان دبستانی می پردازد.

• دوره های آموزشی(II)حدود 5/2 سال به طول می انجامد افرادی که می خواهند وارد این دوره ها شونداز تابستان هر سال با شرکت در دوره های مقدماتی(با چهار درس منظومه شمسی،کره آسمان،اختر فیزیک،صورتهای فلکی)و بعد از طی آن به دوره های پیشرفته که تک موضوعی هستند وارد می شوند. اساس دوره های آموزشی این مرکز بر خلاف بسیاری از مراکز دیگر که به موضوعاتی چون اختر فیزیک،کیهان شناسی و ... می پردازند کاملا آماتوری و علمی است. موضوعاتی چون تکنیک های رصدی،عکاسی نجومی،ساخت ابزار های نجومی،محاسبات نجومی،مقاله نویسی و گزارش نویسی،تاریخ نجوم،فن بیان و ارائه اطلاعات، مرجع شناسی نجوم،ویرایش علمی ادبی و...

4. مشاوره:

مرکز رصدخانه به دلیل سابقه زیاد در زمینه ستاره شناسی و شناخت عمومی از آن و نیز در اختیار داشتن فضا، امکانات سخت افزاری و نرم افزاری و نیز مدرسان و کارشناسان فعال خود مورد مشاوره طیف وسیعی از افراد قرار می گیرد. مشاوره و بررسی در چاپ و نشر کتب، مشاوره در راه اندازی مراکز علمی- نجومی، مشاوره در طراحی، و تولید فیلمهای آموزشی و سینمایی داستانی، کمک و مشاوره به پایان نامه های دانشجویی مشاوره و طراحی دوره های آموزشی نجوم در مدارس و دانشگاهها و ... از این مجموعه هستند.

مشاوره در چاپ اطلس آسمان شب (سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح)، مشاوره در چاپ اطلس (صا ایران)، مشاوره در راه اندازی مرکز نجوم گیلان، مرکز نجومی دانشگاه آزاد محلات و دانشگاه بهشهر، مشاوره در ساخت مرکز نجوم خرم آباد و ...، مشاوره در برنامه ریزی برنامه تلویزیونی آسمان شب(سیاوش صفاریان پور)،مشاوره در بخش علمی برنامه اینجا فرداست(شهیدی فر)مشاوره در برنامه های رادیویی سپهربیکران (کاووسی)جاده نقرهای شب(محمود خواه)و مشاوره در فیلم سینمایی(میر کریمی)و چند فیلم آموزشی برای مدارس(دفتر  تکنولوژی آموزشی وزارت آموزش و پرورش)، مشاوره و راه اندازی دوره های آموزشی نجومی(دبیرستانهای فرزانگان تهران،فرزانگان سمنان، امام رضا(ع)تهران،حنان تهران،دبیرستان قائم تهران،گروه فیزیک دانشگاه شهید بهشتی، آموزش و پرورش شهر ری و....)

5. تولید:

مرکز رصدخانه کانون به عنوان زیر مجموعه ای از معاونت تولید و مدیریت سرگرمی های سازنده کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در بخش مهمی از تولیدات نجومی به شرح ذیل تحت عنوان مشاوره و یا طراح اصلی فعالیت داشته باشد.

·        چرخه های آسمان(صور فلکی گنگ و گویا).

·        نقشه آسمان شب(4 فصل)

·        پوستر آموزشی ماه

·        نرم افزار کاوش در آسمان

·        ماکت مقوایی کره زمین

·        تلسکوپ باز تابی نیوتنی 9 سانتی متری

·        آسمان نمای شهاب I

نشر پوستر های آموزشی دیگر درباره سیارات،نقشه های نجومی، ماکت سیارات و فضا پیما ها و... از تولیدات آتی این مجموعه خواهند بود که اکنون در دست اقدام است.

6. برگزاری روز جهانی نجوم:

3 سال پیش برای اولین بار در ایران به شکل رسمی مراسم ساده همگام با برخی کشور های دیگر با عنوان روز جهانی نجوم توسط مرکز رصد خانه نجوم برگزار شد و پس از آن این مراسم هر سال با شکوه بیشتری بر گزار گردیده است.

از اهداف این روز در سراسر جهان آشنا کردن مردم با علم ستاره شناسی و نیز طبیعت فراموش شده بالای سرشان است.

در این بر نامه که از صبح آغاز می شود نمایش فیلم، اسلاید، رصدخورشید(روز)، رصد ماه و سیارات(شب)، برنامه های تفریحی _ ترویجی چون مسابقه نجومی، نقاشی و ادبیات با تم های نجومی و ... بر گزار می شود و از عموم مردم برای لذت بردن و استفاده از این برنامه ها دعوت به عمل می آید. فراگیر شدن اجرای این برنامه پس از سال اول اجرا به خصوص در سال جاری نشان از اهمیت این برنامه و نیز الگو شدن مرکز رصد خانه برای دیگر مراکز نجومی_ علمی کشور است.

7. برنامه های ویژه:

مرکز رصد خانه با توجه به اهداف خود در چند سال اخیر همواره نگاهی گسترش دهنده به وقایع نجومی داشته است به همین منظور،هر گاه پدیده مهمی در آسمان رخ داده و یا پدیده ای کم اهمیت تر که می توانسته نگاه افراد جامعه را به سوی جامعه شناسی(خاص)و علم(عام)معطوف کند فعالیت ویژه ای برای آن انجام داده است.

1-7-گذر عطارد(17 اردیبهشت 1382):

گذشتن عطارد از مقابل خورشید و رصد آن پدیده ای به نسبت نادر است که امسال رخ داد.مرکز رصد خانه کانون به دلیل توجهی که به این پدیده داشت(هم از دید آموزشی علمی و هم از دید ترویجی)برنامه ویژه ای از لحظات اولیه روز برای عموم مردم و شاگردان خود و دیگر مراکز نجومی(دانشگاههاو...)ترتیب داد. نمایش فیلم و توضیحات عمومی و تخصصی رصد مستقیم با چند تلسکوپ،نمایش این پدیده به شکل مستقیم بر مونیتور،طراحی چند پروژه علمی دانش آموزی و اجرای آن توسط دانش آموزان مرکز و... همگی بخشی از این فعالیت بوده است.

طیف مخاطب:عموم علاقه مندان به علاوه منجمان آماتور.

زمان اجرا:17 اردیبهشت 1382.

تعداد نفرات استفاده کننده:حدود 200 نفر.

هزینه:رایگان.

2-7-کسوف جزئی(10 خرداد 1382):

پدیده خورشید گرفتگی نوعی جذابیت آمیخته با ترس نزد عموم دارد.دانش آموزان و منجمان آماتور هم با نگاهی جدی تر و علمی به این پدیده نگاه می کنند. مرکز رصد خانه کانون برای خورشیدگرفتگی جرئی هم برنامه های عمومی_ترویجی ویژه ای در نظر گرفت. پخش مستقیم تلویزیونی(با همکاری شبکه یک سیما)پخش مستقیم اینترنتی(با همکاری مجله نجوم)رصد همگانی(به همراه توضیع عینک های مخصوص رصد)از مراحل این برنامه بودند.

طیف مخاطب:عموم علاقه مندان و منجمان آماتور

زمان اجرا:10 خرداد 1382.

تعداد استفاده کنندگان:به جز پخش زنده تلویزیونی و اینترنتی حدود 80 نفر.

هزینه:رایگان.

3-7-مقابله مریخ:

مقابله بزرگ مریخ که سر و صدای تبلیغاتی زیادی هم داشت(به دلیل رسیدن مریخ به کمترین فاصله اش تا زمین)علاقه مندان زیادی را جلب می کرد. مرکز رصد خانه کانون از ساعت 20 تا 3 بامداد برای عموم علاقه مندان برنامه رصد،پخش اسلاید و توضیحات علمی داشت حجم مراجعین به رصد خانه به شکلی ناباورانه زیاد بود. رصد با 11 تلسکوپ، نمایش مستقیم تصویر مریخ بر پرده، نمایش و توضیح مجموعه اسلایدهایی درباره مریخ، پرسش و پاسخ نجومی و... بخش هایی از این برنامه بوده اند.

طیف مخاطب:عموم علاقه مندان.

زمان اجرا:5 شهریور1382.

تعداد نفرات:حدود 5000 نفر.

هزینه:رایگان.

8. دعوت از افراد:

مرکز رصدخانه کانون به منظور آشنا ساختن اعضای خود با فعالان عرصه علم نجوم (آماتور و حرفه ای)به فراخور امکانات و دسترسی در یکی دو سال گذشته از افراد مختلفی برای سخنرانی و گفتگوی راحت با اعضای خود اقدام کرده است.از این جمله اند:

·        مایک سیمونز(منجم آماتور آمریکایی).

·        کریستیان بوردلی(منجم و رئیس انجمن نجوم آماتوری فرانسه)

·        هرالد باردن هاگن(منجم آماتور آلمانی)

·        دکتر بهرام مبشر(عضو هیات علمی HST تلسکوپ فضایی هابل)

·        گرنات میزر(منجم آْمانی و مسافر کسوف Eclipse Gazer )

·        چکوتی(منجم ایتالیایی)

-         طیف مخاطب:اعضای مرکز رصد خانه

-         تعداد نفرات استفاده کننده: در هر برنامه حدود 80 نفر

9. طرحهای حمایتی:

مرکز به دلیل علاقه و همسویی به اهداف خود از برخی طرحهای نجومی حمایت می کند.

• حمایت مادی: اولین و دومین همایش سراسری ستاره شناسی آماتوری ایران(مرداد ماه 1380و1381 )

• حمایت معنوی: تشکیل کانون آسمان شب و ...

طیف مخاطب: منجمان آماتور

تعداد نفرات استفاده کننده: در هر نمایش حدود 400 نفر

10. ارتباطات بین المللی:

اکنون مرکز رصد خانه به سطحی از رشد و هماهنگی رسیده است که می تواند در پروژه های بین المللی دانش آموزی شرکت کرده و یا با ارتباطات محکمتر به گسترش اهداف خود کمک کند. شرکت دو گروه از دانش آموزان مرکز در پروژه Star shine و همکاری با Astronomioal league  در برگزاری روز جهانی نجوم، شرکت دانش آموزان مرکز در پروژه clea و.... بخشی از این همکاریهاست که در آینده با وسعت بیشتری ادامه خواهد یافت.

11. فعالیتهای نمایشی:

مرکز رصد خانه با اهداف آشنا کردن عموم با زیبایی های نجوم و ترویج ایده نگاه  به آسمان برنامه های نمایشی متعددی را برگزار کرده است. مسابقه و نمایشگاه نقاشی های نجومی، نمایشگاه عکسهای نجومی ،نمایشگاه ساعتهای آفتابی، و... بخشی از این فعالیتهاست که طرحهای جامعتری از این فعالیتها در دست تهیه و اجرا است.

شرایط و جایگاه مرکز رصد خانه کانون در ستاره شناسی کشور:

رصد خانه کانون اولین مرکز آموزش ستاره شناسی آماتوری در ایران بوده است که آقای مهندس روحانی، تلاش وافری در بنا نهادن آن داشته است. پیوستگی فعالیت این مرکز با تمام افت و خیزهایش موفقیت ممتازی برای آن ایجاد کرده است. بیشتر مراکز نجومی فعال کانون از آموزشهای مستقیم این مرکز در تاسیس خود استفاده کدهاند (مانند انجمن نجوم ناقب گیلان، کانون زاهدان و....) مشاوره تولیدی بسیاری از کتب و مواد مطالعاتی نجوم ایران نیز در این مرکز انجام گرفته است.برخی مراکز نجومی را شاگردان این مرکز در پهنه ایران بنا نهاده اند.

(گروه نجوم دانشگاه کاشان، رصدخانهدانشگاه محلات،گروه9 نجومی دانشگاه بهشهر و کانون آسمان شب و....)

مجموعه ای از فعالیتهای این مرکز سر فصلهی جدیدی را در برنامه های عمومی- علمی در کشور ترتیب داده اس(برگزاری روز جهانی نجوم،برگزاری برنامه های عمومی_رصدی ویژه،برگزاری اردوهایرصدی عمومی،اسلاید شوهای عمومی و....) بسیاری از موسسات و شرکتهای نجومی با همکاری مرکز آغاز به کار نموده و یا از شاگردان مرکز بوده اند مانند:( نجوم افزار پگاه، موسسه توسعه مطالعات علمی، ساخت و تولید انبوه اولین نمونه تلسکوپهای آماتوری در ایران، ساخت و تولید انبوه آسمان نماهای شهاب که اکنون اکثر آسمان نماهای ایران از این نمونه اند و مو سسه اختروش تهران و....).